คุณแม่เพิ่งพาคุณพ่อไปหาหมอ แล้วหมอบอกว่าคุณพ่อเป็นโรคเก๊าท์ ต้องระวังอาหารที่มี พิวรีน (purine) สูง กลับมาถึงบ้านคุณแม่ก็เริ่มลังเลว่าจะทำกับข้าวอะไรดี เพราะเคยได้ยินมาว่าผักบางชนิด เช่น หน่อไม้ ยอดผักอ่อน และหน่อไม้ฝรั่ง ก็ถูกจัดอยู่ในกลุ่มที่มีพิวรีนด้วยเหมือนกัน แล้วแบบนี้คุณพ่อยังกินหน่อไม้ฝรั่งได้อยู่ไหม หรือต้องงดไปเลย บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจเรื่องพิวรีนกับหน่อไม้ฝรั่งแบบง่าย ๆ เพื่อให้วางแผนมื้ออาหารได้อย่างสบายใจขึ้น
เก๊าท์กับพิวรีนคืออะไร ทำไมต้องระวัง
โรคเก๊าท์เกิดจากการที่ร่างกายมี กรดยูริก (uric acid) สะสมในเลือดมากเกินไป จนตกตะกอนเป็นผลึกเล็ก ๆ ไปเกาะตามข้อ ทำให้เกิดอาการปวด บวม แดง ร้อนที่ข้อ โดยเฉพาะข้อนิ้วเท้า กรดยูริกนี้เกิดจากการที่ร่างกายสลายสาร พิวรีน ซึ่งเป็นสารตามธรรมชาติที่พบได้ทั้งในอาหารจากสัตว์และจากพืช เมื่อร่างกายย่อยพิวรีนก็จะได้กรดยูริกเป็นผลพลอยได้ ถ้ากรดยูริกถูกขับออกไม่ทันหรือร่างกายสร้างมากเกินไป ก็จะเสี่ยงต่อการกำเริบของเก๊าท์มากขึ้น นี่คือเหตุผลที่แพทย์มักแนะนำให้ผู้ป่วยเก๊าท์สังเกตปริมาณอาหารที่มีพิวรีนสูง
หน่อไม้ฝรั่งมีพิวรีนจริงไหม อยู่ในระดับใด
หน่อไม้ฝรั่งถูกจัดอยู่ในกลุ่มผักที่มีพิวรีน ระดับปานกลาง ไม่ได้สูงมากเท่ากับอาหารกลุ่มเครื่องในสัตว์ เนื้อแดงบางชนิด หรืออาหารทะเลบางประเภทที่มักถูกเตือนเป็นอันดับต้น ๆ สำหรับผู้ป่วยเก๊าท์ หลายคนเคยเข้าใจว่าแค่มีพิวรีนก็เท่ากับอันตรายเท่ากันหมด แต่ในความเป็นจริงปริมาณพิวรีนในแต่ละชนิดอาหารแตกต่างกันมาก และวิธีที่ร่างกายตอบสนองต่อพิวรีนจากแหล่งต่าง ๆ ก็ไม่เหมือนกันด้วย
พิวรีนจากพืชกับพิวรีนจากสัตว์ ต่างกันอย่างไร
ในแวดวงโภชนาการมีการสังเกตกันมานานว่า พิวรีนที่มาจาก พืชผัก เช่น หน่อไม้ฝรั่ง เห็ด ถั่วต่าง ๆ มักส่งผลต่อระดับกรดยูริกในเลือดน้อยกว่าพิวรีนที่มาจาก เนื้อสัตว์และอาหารทะเล ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะโครงสร้างของสารพิวรีนในพืชแตกต่างจากในสัตว์ และร่างกายดูดซึมนำไปใช้ไม่เหมือนกัน นี่จึงเป็นเหตุผลที่แนวทางการดูแลผู้ป่วยเก๊าท์หลายแห่งไม่ได้ให้ความสำคัญกับการงดผักที่มีพิวรีนปานกลางมากเท่ากับการลดเนื้อแดง เครื่องใน และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ อย่างไรก็ตาม แต่ละคนมีการตอบสนองต่ออาหารไม่เหมือนกัน บางคนอาจไวต่อผักกลุ่มนี้มากกว่าคนอื่น จึงควรสังเกตอาการของตัวเองร่วมด้วยเสมอ
คนเป็นเก๊าท์กินหน่อไม้ฝรั่งได้ไหม กินอย่างไรให้สบายใจ
โดยทั่วไปผู้ที่เป็นเก๊าท์ไม่จำเป็นต้องงดหน่อไม้ฝรั่งโดยสิ้นเชิง สามารถกินได้ในปริมาณที่พอเหมาะ เช่น มื้อละประมาณ 5-8 หยวก (ประมาณ 1 กำมือ) สลับกับผักชนิดอื่น ๆ ไม่จำเป็นต้องกินทุกมื้อทุกวัน แต่หากอยู่ในช่วงที่ อาการเก๊าท์กำเริบ คือมีอาการปวดบวมที่ข้อชัดเจน ช่วงนี้แพทย์มักแนะนำให้ลดอาหารที่มีพิวรีนทุกชนิดลงชั่วคราว รวมถึงผักกลุ่มที่มีพิวรีนปานกลางด้วย เพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวได้เร็วขึ้น เมื่ออาการดีขึ้นแล้วค่อยกลับมากินได้ตามปกติ ทั้งนี้ทุกคนมีร่างกายและระดับกรดยูริกที่ต่างกัน การปรึกษาแพทย์หรือนักโภชนาการที่ดูแลอยู่ก่อนปรับเปลี่ยนอาหารจึงเป็นสิ่งที่ปลอดภัยที่สุด
วิธีปรุงหน่อไม้ฝรั่งที่เหมาะกับคนต้องคุมกรดยูริก
นอกจากเลือกปริมาณให้พอดีแล้ว วิธีปรุงก็มีผลต่อสุขภาพโดยรวมเช่นกัน
- เลือกวิธีปรุงแบบ ลวก ต้ม นึ่ง หรือผัดน้ำมันน้อย แทนการทอดหรือผัดน้ำมันเยิ้ม เพื่อลดภาระต่อร่างกายโดยรวม
- ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอตลอดวัน เพราะการดื่มน้ำมาก ๆ ช่วยให้ไตขับกรดยูริกส่วนเกินออกจากร่างกายได้ดีขึ้น
- หลีกเลี่ยงการกินหน่อไม้ฝรั่งคู่กับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะเบียร์ เพราะแอลกอฮอล์เป็นปัจจัยหนึ่งที่มักกระตุ้นให้เก๊าท์กำเริบได้ง่าย
- ลดการกินร่วมกับน้ำตาลฟรุกโตสสูง เช่น น้ำอัดลมหรือน้ำผลไม้รสหวานจัด เพราะมีความเกี่ยวข้องกับระดับกรดยูริกเช่นกัน
- เน้นสัดส่วนผักหลากชนิดในมื้ออาหาร ไม่พึ่งพาผักชนิดใดชนิดหนึ่งมากเกินไป เพื่อให้ได้สารอาหารที่สมดุล
หากสนใจเรื่องสารอาหารอื่น ๆ ในหน่อไม้ฝรั่งที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพด้านต่าง ๆ สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่ รวมบทความด้านสุขภาพและการปลูกหน่อไม้ฝรั่งของเรา
หน่อไม้ฝรั่งทำให้เก๊าท์กำเริบทันทีหรือเปล่า
ไม่มีหลักฐานที่บ่งชี้ว่าหน่อไม้ฝรั่งทำให้เก๊าท์กำเริบทันทีเหมือนอาหารกลุ่มพิวรีนสูงบางชนิด เพราะจัดอยู่ในกลุ่มพิวรีนปานกลางและมาจากพืช แต่หากรับประทานในปริมาณมากต่อเนื่องร่วมกับอาหารพิวรีนสูงชนิดอื่น ก็อาจมีผลสะสมได้ ควรสังเกตอาการของตัวเองเป็นหลัก
คนเป็นเก๊าท์ต้องงดหน่อไม้ฝรั่งตลอดไปหรือไม่
ไม่จำเป็นต้องงดตลอดไป ส่วนใหญ่สามารถกินได้ในปริมาณพอเหมาะช่วงที่อาการปกติ แต่ควรลดหรืองดชั่วคราวในช่วงที่มีอาการปวดข้อกำเริบ และควรปรึกษาแพทย์ประจำตัวเพื่อวางแผนอาหารที่เหมาะกับระดับกรดยูริกของตัวเอง
นอกจากพิวรีน มีอะไรในหน่อไม้ฝรั่งที่คนเป็นเก๊าท์ควรรู้อีกไหม
หน่อไม้ฝรั่งมีใยอาหารและมีโซเดียมต่ำตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นข้อดีสำหรับคนที่ต้องดูแลสุขภาพโดยรวม แต่สิ่งสำคัญคือการปรุงอาหารทั้งจานต้องไม่เติมเกลือ ซอส หรือเครื่องปรุงรสจัดมากเกินไป เพราะอาจส่งผลต่อสุขภาพด้านอื่นควบคู่ไปด้วย
สรุปแล้ว หน่อไม้ฝรั่งไม่ใช่ผักที่คนเป็นเก๊าท์ต้องหวาดกลัวจนตัดออกจากเมนูไปเลย เพียงแต่ควรกินในปริมาณที่พอเหมาะ เลือกวิธีปรุงที่ดีต่อสุขภาพ และสังเกตอาการของตัวเองอย่างสม่ำเสมอ ที่สำคัญที่สุดคือการพูดคุยกับแพทย์หรือนักโภชนาการที่ดูแลอยู่ เพื่อวางแผนมื้ออาหารที่เหมาะกับร่างกายของแต่ละคนโดยเฉพาะ หากอยากลองเลือกหน่อไม้ฝรั่งสดสะอาดมาปรุงเองที่บ้าน แวะเลือกชมและสั่งซื้อได้ที่หน้าติดต่อของเรา
ภาพ: Photo by https://kaboompics.com/ on Pexels