หลายบ้านเวลาเตรียมหน่อไม้ฝรั่งเข้าครัว มักจะหักหรือตัดส่วนโคนที่แข็งทิ้งไปทั้งดุ้นโดยไม่ได้คิดอะไรมาก เพราะเคี้ยวไม่ได้ สากคอ แถมบางทีปลายยอดที่นิ่มเกินไปหรือดอกบานก็ถูกเขี่ยทิ้งไปด้วย ถ้าคุณเป็นคนหนึ่งที่รู้สึกเสียดายทุกครั้งที่ต้องโยนส่วนเหล่านี้ลงถังขยะ บทความนี้มีคำตอบว่าจริง ๆ แล้วส่วนที่ดู "ไม่มีประโยชน์" เหล่านี้เอาไปทำอะไรได้บ้าง โดยไม่ต้องเสียของทิ้งโดยเปล่าประโยชน์
ทำไมโคนหน่อไม้ฝรั่งถึงแข็ง
หน่อไม้ฝรั่งเป็นพืชที่ลำต้นมีเส้นใย (fiber) สะสมอยู่มากบริเวณโคน ยิ่งใกล้โคนมากเท่าไหร่ เส้นใยก็ยิ่งเหนียวและแข็งมากขึ้นเท่านั้น เพราะเป็นส่วนที่ทำหน้าที่ลำเลียงน้ำและอาหารจากรากขึ้นไปเลี้ยงยอดอ่อน เวลาหักหน่อไม้ฝรั่งด้วยมือ มันจะหักตรงรอยต่อระหว่างส่วนที่อ่อนกับส่วนที่แข็งพอดี นี่คือเหตุผลที่คนทำครัวมักแนะนำให้ "หัก" แทนการใช้มีดตัดตรง ๆ เพราะจะได้ส่วนที่กินอร่อยจริง ๆ ไปใช้ปรุงอาหาร ส่วนโคนที่หักทิ้งก็ไม่จำเป็นต้องทิ้งจริง ๆ เสมอไป
โคนแข็ง: วัตถุดิบทำน้ำสต็อกผักรสหวานธรรมชาติ
แม้โคนจะเคี้ยวไม่ได้ แต่รสหวานและกลิ่นหอมของหน่อไม้ฝรั่งยังอยู่เต็มเปี่ยม เก็บโคนที่ตัดทิ้งไว้ในถุงในช่องแช่แข็ง พอได้ปริมาณพอเหมาะ (ประมาณ 1-2 ถ้วย) นำมาต้มกับน้ำสะอาดประมาณ 1 ลิตร ใส่หัวหอมใหญ่ผ่าซีก แครอทหั่นท่อน และขึ้นฉ่ายถ้ามี ต้มไฟอ่อนประมาณ 30-40 นาทีจนน้ำมีรสหวานออกมา กรองเอาแต่น้ำไปใช้เป็นน้ำซุปพื้นฐานสำหรับผัด ต้ม หรือหุงข้าวให้หอมขึ้นได้ วิธีนี้ช่วยให้ไม่ต้องทิ้งส่วนที่มีคุณค่าไปเปล่า ๆ
โคนแข็ง: ปั่นกรองทำน้ำปั่นหรือผงโรยอาหาร
ถ้าอยากได้อะไรที่เก็บไว้ใช้ได้นานกว่าน้ำสต็อก ลองนำโคนแข็งไปต้มจนนิ่มพอประมาณ แล้วปั่นรวมกับน้ำต้ม กรองเอาแต่น้ำไปดื่มหรือใส่ในซุปก็ได้ (หลักการคล้ายกับการทำน้ำหน่อไม้ฝรั่งทั่วไป) หรือถ้าอยากเก็บไว้นาน ๆ สามารถหั่นโคนเป็นแว่นบาง ตากแดดหรืออบในเตาอบไฟอ่อนจนแห้งกรอบ แล้วนำไปปั่นเป็นผงละเอียด เก็บในขวดโหลปิดสนิท ใช้โรยลงในซุป ข้าวต้ม หรือผสมกับเกลือทำเป็นเกลือปรุงรสแบบโฮมเมดได้อีกทาง เป็นการถนอมคุณค่าจากหน่อไม้ฝรั่งให้อยู่ได้นานหลายเดือน
โคนแข็ง: เปลี่ยนเป็นปุ๋ยหมักบำรุงต้นไม้ที่บ้าน
ถ้าไม่สะดวกทำอาหารจากโคนแข็ง อีกทางเลือกที่ง่ายและได้ประโยชน์ไม่แพ้กันคือนำไปทำปุ๋ยหมัก (compost) สำหรับคนที่ปลูกผักสวนครัวหรือไม้กระถางอยู่แล้ว เศษโคนหน่อไม้ฝรั่งสามารถสับให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วใส่รวมกับเศษผักผลไม้อื่น ๆ ในถังหมักได้เลย ใช้เวลาประมาณ 1-2 เดือนก็จะย่อยสลายกลายเป็นปุ๋ยอินทรีย์ที่ช่วยปรับปรุงดินให้ร่วนซุยและมีธาตุอาหารเพิ่มขึ้น วิธีนี้เหมาะมากสำหรับบ้านที่มีสวนเล็ก ๆ หรือกระถางผักบนระเบียง
ปลายยอดอ่อนและส่วนที่นิ่มเกินไป ใช้ตกแต่งและเพิ่มรสได้
ในทางกลับกัน บางครั้งปลายยอดที่ดอกเริ่มบาน หรือส่วนที่ดูนิ่มจนไม่กล้าใช้ในเมนูหลัก ก็ยังใช้ประโยชน์ได้ ไม่จำเป็นต้องทิ้งทั้งหมด เพราะส่วนปลายมักมีกลิ่นหอมเข้มข้นกว่าส่วนอื่น ลองนำไปสับละเอียดใส่ในไข่เจียว ไข่ตุ๋น หรือผสมในแป้งทอด เช่น เทมปุระเศษหน่อไม้ฝรั่ง จะได้รสชาติหอมอร่อยไม่ต่างจากส่วนลำต้นหลัก หรือจะหั่นบาง ๆ ใส่ในสลัดเพื่อเพิ่มพื้นผิวกรอบนุ่มที่ต่างออกไปก็ได้เช่นกัน
เคล็ดลับ: สะสมเศษโคนแช่แข็งไว้ใช้ทีเดียว
เพราะในแต่ละครั้งที่ทำอาหาร เราอาจได้โคนแข็งแค่หยิบมือเดียว ไม่พอทำน้ำสต็อกทีเดียวจบ วิธีที่สะดวกคือเตรียมถุงซิปล็อกไว้ในช่องแช่แข็ง ทุกครั้งที่หักโคนทิ้งก็ใส่ถุงสะสมไว้เรื่อย ๆ พอได้ปริมาณมากพอค่อยนำออกมาต้มทำน้ำสต็อกหรือทำผงโรยอาหารทีเดียว วิธีเก็บแบบนี้ไม่ต่างจากหลักการแช่แข็งหน่อไม้ฝรั่งทั่วไปมากนัก ใครสนใจรายละเอียดการแช่แข็งให้คงความสดและรสชาติ สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่ บทความทั้งหมดของเรา
โคนแข็งกินได้เลยไหมถ้าเคี้ยวนาน ๆ
โดยทั่วไปโคนแข็งมีเส้นใยหยาบมากจนเคี้ยวไม่ละเอียดแม้จะเคี้ยวนาน จึงไม่แนะนำให้กินทั้งชิ้น แต่ควรนำไปต้มสกัดรสหรือปั่นกรองเอาแต่น้ำแทน จะได้ประโยชน์โดยไม่ต้องฝืนเคี้ยว
เก็บโคนที่ตัดทิ้งไว้ได้นานแค่ไหนก่อนเสีย
ถ้าแช่เย็นธรรมดาในถุงปิดสนิท ควรใช้ภายใน 2-3 วัน แต่ถ้าแช่แข็งสามารถเก็บได้นานหลายสัปดาห์ถึงเป็นเดือน โดยไม่เสียกลิ่นหอมมากนัก เหมาะกับการสะสมไว้ทำน้ำสต็อกทีเดียว
ปลายหน่อไม้ฝรั่งที่นิ่มเกินไปหรือดอกเริ่มบาน ยังใช้ได้ไหม
ยังใช้ได้ หากไม่มีกลิ่นเหม็นเปรี้ยวหรือเมือกลื่นผิดปกติ ส่วนที่นิ่มสามารถนำไปสับใส่ไข่เจียวหรือใส่ในแป้งทอดได้ แต่ถ้ามีสัญญาณเน่าเสียชัดเจนควรทิ้งเพื่อความปลอดภัย
จะเห็นว่าแทบทุกส่วนของหน่อไม้ฝรั่ง ไม่ว่าจะเป็นโคนแข็งหรือปลายยอดที่นิ่มเกินไป ล้วนเอาไปใช้ประโยชน์ต่อได้ทั้งในครัวและในสวน เพียงแค่เปลี่ยนวิธีคิดเล็กน้อยก็ช่วยลดขยะจากครัวและได้คุณค่าเพิ่มขึ้นโดยไม่ต้องลงทุนอะไรเพิ่ม หากอยากได้หน่อไม้ฝรั่งสดใหม่ที่ทั้งลำต้นอวบอ้วนและโคนไม่แข็งจนเกินไป สามารถเลือกสั่งซื้อหน่อไม้ฝรั่งสดจากชุมชนหงส์หินได้ที่หน้าติดต่อของเรา